Avustralya

Tek bir ülkeden oluşan 4 tarafı denizlerle çevrili en küçük kıta, Avusturalya.

Avustralya, 8.617.930 km² karada, 80.920 km² sularda olmak üzere toplam 8.698.850 km²’lik bir alana kurulmuştur. Hiçbir ülkeyle kara sınırı yoktur. Bu yüzölçümü onu dünya’nın 7. en büyük ülkesi ve en küçük kara kıta yapar. Çevresindeki 25.760 kilometrelik bir sahil şeridi ile dünyanın en büyük adacığıdır.

Ayers Rock Uluru Avustralya

Ayers Rock Avustralya’nın ortasında çevresi yaklaşık 4km den oluşan tektonik yapı.

Avrupalılar 18. Yüzyıl’da gelmeden önce, yaklaşık 50.000 yıldır yerli Aborjin halka ev sahipliği yapmaktadır.Aborjinlerin konuştuğu diller ise modern araştırmalar sonucu yapılan hesaba göre yaklaşık 250 farklı gruba ayrılmıştır.İngiltere’deki hapisanelerde kalan mahkumların gönderilmesiyle başlatılan zorunlu göç, 1788 yılından 1868 yılına kadar devam etmiş olup, Yeni Güney Galler civarında yoğunlaşmıştır. İlk yerleşim yapılan yıllardan itibaren nüfus düzenli bir şekilde artmış, ve adanın tamamı 19. yüzyılın ortalarında keşfedilmiş olup, 5 yeni Kraliyet kolonisi kurulmuştur. 1 Ocak 1901’de 6 koloni birleşerek Federal yapı halini almış ve Avustralya Federal Devletleri’ni (Commonwealth of Australia) oluşturmuştur. Kurulduğu günden itibaren liberal-demokratik politik sistemi benimseyen Avustralya Federal Parlamenter, Anayasal monarşi ile yönetilmekte olup, 6 eyalet ve bağıl topraklardan oluşmaktadır. 24 milyonluk nüfusu çoğunluğu doğu kıyısına yerleşmiş olup, şehirleşme oranı oldukça yüksek bir ülkedir. Ülkenin orta karası çöl ve karasal iklim nedeniyle toplum yaşamına çok uygun şartlar sunmaz.

Uluslararası Para Fonu’na göre Avustralya dünyanın en büyük 13. ekonomisi iken Kişi başına düşen millî gelir sıralamasında dünya 9.su olmuştur. Ülke ayrıca İnsani Gelişme Endeksi sıralamasında Norveç’in ardından 2. gelip, yaşam standartı, sağlık, eğitim, kişisel özgürlük ve politik haklar gibi birçok kriterde dünya genelinde üst sıralardadır. Avustralya Birleşmiş Milletler, G20, İngiliz Milletler Topluluğu, ANZUS, OECD, Dünya Ticaret Örgütü, Asya Pasifik Ekonomik İşbirliği ve Pasifik Adaları Forumu’na üyedir.

Sidney

Bradfield Park’tan Sidney’in görünüşü

Avustralya ismi Latince’de güneyden, güneye ait olan anlamına gelen Australis kelimesinden türetilmiştir. Roma uygarlığı zamanına dayanan, güneydeki bilinmeyen bir ülke anlamı (terra australis incognita) benzer bir yerin, ortaçağ coğrafyasında da bulunduğunu gösterir. Ancak bu bilgiler herhangi bilinen bir kıta bilgisi içermemektedir. Latince’deki Terra Australis Incognita terimi; Güneydeki (Australis) Bilinmeyen (Incognita) Toprak parçası (Terra) anlamına gelmektedir.

14 Mayıs 1606’da, Vanuatu’ya ayak basan Pedro Fernandes de Queirós, Güney Kutbu’ndaki tüm kara mülkiyetinin İspanya Krallığı’na ait olduğunu iddia etmiş ve kıtayı Austrialía del Espíritu Santo şeklinde adlandırmıştır.

Flemenkçe Australische kelimesi, Batavia’daki Flemenkler tarafından, 1638 yılından önce, güneyde keşfedilmiş yeni yerleri adlandırmak için kullanılıyordu. “Australia” kelimesinin İngiliz dilinde ilk kullanımı ise 1692 yılında Gabriel de Foigny’nin yazdığı Les Aventures de Jacques Sadeur dans la Découverte et le Voyage de la Terre Australe isimli Fransızca romanının, 1693 yılındaki çevirisinde görülmüştür.

Daha sonraları, 1765’te, Alexander Dalrymple bu kelimeyi, Luis Váez de Torres’ın 1606’da Yeni Gine’nin güney kıyılarına yaptığı seyahati anlattığı kitabını İngilizce’ye çevirirken kullanmıştır. Dalrymple, ayrıca Avustralya kelimesini, An Historical Collection of Voyages and Discoveries in the South Pacific Ocean (1771) isimli eserinde bütün Okyanusya bölgesini tanımlamak için kullanmıştır. 1793’de George Shaw ve Sir James Smith içerisinde geniş ada, büyük kıta, Avustralya, Australasia ve New Holland tanımlamaların yapıldığı, Zoology and Botany of New Holland eserini yayınlamıştır.

Avustralya ismi, kıtanın etrafını gemi ile dolaşan bilinen ilk insan, kaşif Matthew Flinders’ın A Voyage to Terra Australis (1814) eseri ile popüler hâle gelmiştir. Britanya Krallığı’nın bakış açısını yansıtan ismine rağmen, eserinde Flinders Avustralya ismini kullanmış ve bu isim geniş kitlelerce telaffuz edilen bir terim olmuştur.

Coğrafik Özellikleri

Avustralya Eyaletleri 7,617,930 km²lik yüzölçümü ile Hint-Avustralya levhası üzerinde bulunur. Hint ve Pasifik Okyanusları ile çevrili olup, Asya kıtası’ndan Arafura Denizi ve Timor Denizi ile ayrılır. Kuzeydoğu’daki Queensland sahili boyunca Mercan Denizi uzanır. Avustralya ile Yeni Zelanda arasında ise Tasman Denizi bulunur. Dünya’nın toprak büyüklüğü açısından 7. en büyük ülkesi olan Avustralya, bazen “ada kıta” olarak da adlandırılır.Avustralya anakarasının 34,218 kilometre uzunluğunda sahili vardır. Bunun yanında Antarktika’da 8,148,250 km² lik Münhasır ekonomik bölge iddia etmektedir. Bu alan Avustralya Antarktik Toprakları’nı kapsamamaktadır.Avustralya Macquarie Adası’nın haricinde, 9. güney enlemi ve 44. güney enlemi; 112. doğu boylamı ve 154. doğu boylamı arasında yer alır. Dünya’nın en büyük mercan resifi olan Büyük Set Resifi (Great Barrier Reef) kuzey-doğu kıyısının hemen açıklarında bulunmakla beraber 2000 kilometreden de fazla bir uzunluğa sahiptir. Batı Avustralya’da bulunan Augustus Dağı dünya’nın en büyük tek parça halindeki dağıdır (monolit). Great Dividing Range üzerinde bulunan Kosciuszko Dağı 2228 metre yükseklikle Avustralya anakarasının en yüksek dağıdır. Daha da uzun olan Mawson Zirvesi 2745 metre rakımla anakaradan uzak Heard Adası’nda, McClintock Dağı ve Menzies Dağı ise sırasıyla 3492 ve 3355 metrelik yükseklikleri ile Avustralya Antarktika Toprakları’nda yer alırlar.

Limestone Stack Victoria

Limestone Stack Victoria

Avustralya’nın büyüklüğü ona, aynı ülke üzerinde değişik iklim ve yeryüzü görünümü vermiştir. Kuzey-doğu’da tropik yağmur ormanları bulunurken, güney-doğu ve güney-batı bölgelerinde dağlık alanlar, merkezde ise kurak düzlükler bulunur.[32] En eski ve verimsiz toprakların bulunduğu Avustralya, en düz kıta olma özelliğine de sahiptir.Çöl veya yarı-kurak topraklar – Outback olarak da bilinir – karanın çoğunluğunu oluşturur.Yıllık 500 mm’lik yağış ile dünyanın yaşanan en kurak kıtasıdır.[35] Kilometrekare’ye 2.8 insan düşmesi nüfus yoğunluğu bakımından onu son sıraya getirir.Nüfusun büyük bir bölümü ılıman iklimin hüküm sürdüğü güney-doğu’da yaşar.

Doğu Avustralya Great Dividing Range ile birbirinden ayrılır. Bu dağ sırası Quensland, New South Wales ve Victoria eyaletlerinin sahillerine paralel uzanır. Her ne kadar ismi dağ sırası olsa da, gerçekte geçtiği arazilerin çoğunluğu alçak tepelerden ve yüksekliği 1600 metreyi bulmayan platolardan oluşur.Sahil yaylaları ve Brigalow çayırları sahil ile dağ arasına sıkışmışken, dağ sırasının iç tarafı geniş otlaklardan oluşur.Bu otlaklar New South Wales’in batı ovaları ile Queensland’in iç toprakları olan Einasleigh Uplands, Barkly Tableland ve Mulga Lands arazilerini kapsar. Doğu kıyısının en kuzey noktası tropik yağmur ormanları ile kaplı Cape York Yarımadası’dır.

Genel Bilgiler

Devamı